CZYTELNIA KULTURALNA
/ Polecamy
„Lachtara. Tęsknota”. Z Aten do Wałbrzycha śladami rodzinnej historii
03.11.26
Piotr potrzebuje ojca, żeby uporządkować sprawy rodzinnego mieszkania. To konkretny powód spotkania po latach, znacznie łatwiejszy do wypowiedzenia niż tęsknota. W „Lachtarze. Tęsknocie” Sebastian Chondrokostas wysyła obu mężczyzn starym Polonezem z Aten do Wałbrzycha. W drodze powracają przemilczane sprawy, dawne pretensje i wspomnienia. Ich relacja jest pełna napięć, ale film nie pozostaje wyłącznie w tonie dramatu – bolesne i wzruszające momenty przeplatają się z humorem i ironią. Reżyser dobrze zna emocje swoich bohaterów, bo opowieść wyrasta z historii jego własnej polsko-greckiej rodziny.
Z ojcem przez Europę
Piotr, którego gra Filip Pławiak, jest maklerem giełdowym. Jego ojciec Jorgos, w interpretacji Branka Đuricia, to ekscentryczny grecki muzyk. Różnią ich sposób życia, sytuacja materialna i temperament. Spotykają się w trudnym momencie: po śmierci matki Piotra, dawnej partnerki Jorgosa, trzeba uporządkować sprawy rodzinnego mieszkania w Wałbrzychu. Wspólna strata przywołuje jednak także to, co od dawna ich dzieli.
Okoliczności zmuszają ich do wspólnej drogi. W niewielkiej przestrzeni starego Poloneza trudno zachować dystans budowany przez lata. Ojciec i syn mają własne pretensje, własną pamięć i niewielką wprawę w byciu razem. Zanim spróbują się zrozumieć, muszą na nowo nauczyć się ze sobą przebywać.

Sebastian Chondrokostas wykorzystuje tę sytuację, by stopniowo odsłaniać obu bohaterów. Jorgos tęskni za zmarłymi rodzicami, synem i Polską – swoją drugą ojczyzną. Piotr wciąż nosi w sobie brak ojca, który zniknął z jego dzieciństwa. Z czasem coraz wyraźniej widać, jak wiele ich łączy: podobna wrażliwość, duma, potrzeba miłości i lęk przed jej utratą. Odkrywanie tych podobieństw okazuje się nie mniej trudne niż mierzenie się z tym, co przez lata ich dzieliło.
Szczególne miejsce w tej historii zajmuje sam Polonez. Dla bohaterów jest pamiątką krótkiego wspólnego życia, dla części widzów zapewne także znajomym fragmentem własnej przeszłości. Reżyser nazywa go „bagażnikiem wspomnień”. Przywiązanie do wiekowego samochodu zaczerpnął z biografii własnego ojca, który zachował Toyotę Corollę z lat siedemdziesiątych. Na ekranie zastąpił ją autem mocno związanym z polską codziennością tamtych czasów.

Czułość z greckim temperamentem
„Lachtara. Tęsknota” ma w sobie melancholię powrotów, ale także żywiołowość spotkania dwóch ludzi, którzy nie zamierzają łatwo ustępować. Ich nieporozumienia, upór i wzajemne zaczepki nadają opowieści lekkość. Czułość pojawia się tu nieporadnie – czasem ukryta za ironią, czasem trudna do odróżnienia od kolejnej sprzeczki.
W postaci Jorgosa komiczna energia sąsiaduje z żalem i wrażliwością. Branko Đurić, znany między innymi z nagrodzonej Oscarem „Ziemi niczyjej”, podkreśla tę złożoność: „Jego humor, wrażliwość, upór i męskość współistnieją w nim w naturalny sposób”. Dzięki temu Jorgos nie daje się sprowadzić do jednej cechy – potrafi irytować, bawić, a za chwilę odsłonić zupełnie inną stronę.
Jedną z inspiracji Sebastiana Chondrokostasa był „Grek Zorba” Michaela Cacoyannisa, a szczególnie relacja Aleksisa i Basila – dwóch mężczyzn o odmiennych doświadczeniach i sposobach patrzenia na świat. Równie ważne okazały się opowieści zasłyszane we własnej rodzinie. Reżyser wspomina, że dramatyczne wydarzenia mieszały się w nich z sytuacjami skrajnie komicznymi. Podobna równowaga między ciężarem rodzinnej przeszłości a humorem pojawia się również w „Lachtarze”.
Dwie ojczyzny i pamięć kilku pokoleń
Droga z Grecji do Polski prowadzi również przez mniej znany rozdział wspólnej historii obu krajów. W związku z grecką wojną domową z lat 1946–1949 tysiące uchodźców trafiły do Polski, a wielu z nich osiedliło się na Dolnym Śląsku. Powstawały tam nowe domy i rodziny, w których polskie doświadczenia splatały się z greckim językiem, kulturą i pamięcią utraconej ojczyzny. Wałbrzych jest więc ważną częścią tej opowieści; właśnie tam zrealizowano także część zdjęć do filmu.
„Piotrek, mimo że nosi w sobie ciężar doświadczeń poprzednich pokoleń, nie do końca zdaje sobie z niego sprawę” – mówi Filip Pławiak. Odkrywanie losów rodziny zmienia jego spojrzenie na ojca, a także pozwala mu lepiej zrozumieć własne doświadczenia.
Akcja filmu rozgrywa się w 2015 roku, w Europie mierzącej się z kryzysem finansowym i migracyjnym. Spotkanie z syryjską uchodźczynią Karimą, graną przez Sarinę Farhadi, znaną z „Rozstania” Asghara Farhadiego, wprowadza do opowieści kolejne doświadczenie utraty domu. Losy greckich uchodźców sprzed dziesięcioleci i współczesna ucieczka przed wojną spotykają się w historiach konkretnych ludzi.

Sebastian Chondrokostas pozostawia jednak wielką historię blisko swoich bohaterów. Wojna powraca przede wszystkim we wspomnieniach, rodzinnych pęknięciach i tęsknocie przekazywanej następnym pokoleniom. Pytanie o ojczyznę staje się dzięki temu pytaniem bardzo osobistym: za którym miejscem tęskni się najbardziej, jeśli z każdym wiąże się także czyjaś nieobecność?
Podróż, którą reżyser musiał sobie wyobrazić
Osobiste źródła „Lachtary” sięgają losów dziadków Sebastiana Chondrokostasa – greckich partyzantów, którzy w związku z wojną domową trafili do Polski jako uchodźcy. Jego ojciec urodził się już tutaj, dorastał na Dolnym Śląsku i występował jako muzyk w greckich zespołach. Matkę Sebastiana, polską kostiumografkę, poznał przy pracy nad filmem.
Ich związek rozpadł się, kiedy przyszły reżyser był dzieckiem. W 1987 roku jego ojciec przeniósł się do Aten, a kontakt między nimi stopniowo słabł. Ponownie zbliżyli się do siebie, gdy Sebastian Chondrokostas miał trzydzieści lat. Potrafili się zaprzyjaźnić, jednak wiele pytań dotyczących przeszłości pozostało niewypowiedzianych. Twórca filmu przyznaje, że obawiał się odpowiedzi, które mogłyby okazać się trudne do przyjęcia.
Do powrotu do rodzinnej historii zachęcił go Mirosław Bork, producent i współautor scenariusza. Tak powstał pełnometrażowy debiut fabularny Sebastiana Chondrokostasa, wcześniej pracującego w teatrze i telewizji. Scenariusz połączył jego wspomnienia z doświadczeniami krewnych, polsko-greckich znajomych oraz fikcją.

„Nigdy nie odbyłem takiej podróży z moim ojcem, w której dokonalibyśmy rozrachunku z przeszłością, więc postanowiłem wyobrazić ją sobie w filmie i być może rozładować skrywane napięcia” – wyznaje reżyser.
To zdanie dobrze tłumaczy, dlaczego ekranowa wyprawa Piotra i Jorgosa ma tak osobisty charakter. W ich rozmowach powracają pytania, które przez lata odkładał również sam twórca. Film daje bohaterom czas, wspólną drogę i możliwość zmierzenia się z tym, co dotąd pozostawało niewypowiedziane. Pozwala też spojrzeć na ojca poza rolą, w której zapamiętało go dziecko – dostrzec jego własne straty, słabości i tęsknotę.
„Lachtara. Tęsknota” była prezentowana w sekcji pokazów specjalnych Festiwalu Filmowego w Sarajewie.
Do polskich kin trafi 6 listopada 2026 roku. Koproducentem i dystrybutorem filmu jest Telewizja Polska.
Przed seansami widzowie będą mogli usłyszeć nasz dedykowany spot „W czerni kina” w wykonaniu Filipa Pławiaka.
Fot: Materiały prasowe / TVP Dystrybucja Kinowa
Tworzenie tekstów o kulturze dobrze smakuje przy kawie.
Jeśli masz ochotę, możesz postawić kawę naszej redakcji.
Z góry serdecznie dziękujemy! ☕ 😊

Publikacja powstała w ramach
Społecznej kampanii edukacyjnej Legalna Kultura

Najnowsze - na skróty





