Jak korzystać z instagrama, aby nie narobić sobie kłopotów?

PRAWO W KULTURZE

/ Prawo w praktyce

Jak korzystać z instagrama, aby nie narobić sobie kłopotów?

Jak korzystać z instagrama, aby nie narobić sobie kłopotów?

17.07.20

Dla wielu osób Instagram jest dziś jednym z podstawowych miejsc publikowania zdjęć, filmów i innych treści. Serwis ma już około 3 miliardów aktywnych użytkowników miesięcznie. Łatwość udostępniania materiałów nie oznacza jednak, że można korzystać z nich bez ograniczeń. Cudze zdjęcie, muzyka pojawiająca się w nagraniu czy repost czyjegoś posta mogą wiązać się z prawami innych osób. Co zatem można udostępniać, kiedy potrzebna jest zgoda i czym różni się repost od osadzenia treści na stronie internetowej?

 

Osadzanie cudzych postów – technicznie proste, prawnie nie zawsze oczywiste

 

Jednym z problemów, który zwrócił uwagę na prawa autorskie do treści publikowanych na Instagramie, był spór amerykańskiego fotografa Elliota McGuckena z wydawcą „Newsweeka”. McGucken zarzucił tygodnikowi wykorzystanie bez jego zgody fotografii przedstawiającej jezioro, które pojawiło się w Parku Narodowym Doliny Śmierci w Kalifornii.

 

„Newsweek” nie pobrał jednak fotografii i nie umieścił jej bezpośrednio na swoim serwerze. Zamiast tego osadził na stronie post z Instagrama fotografa. Takie działanie określane jest mianem osadzania (ang. embedding) i polega na wykorzystaniu kodu, dzięki któremu treść przechowywana na jednej stronie może zostać wyświetlona w innej witrynie. Użytkownik widzi więc fotografię na stronie internetowej, choć sam plik nadal znajduje się na serwerach platformy, z której pochodzi.

 

Sprawa była bardziej skomplikowana, niż mogłoby wynikać z prostego stwierdzenia, że osadzanie jest dozwolone albo zakazane. W 2020 r. sąd odmówił oddalenia najważniejszego roszczenia fotografa, uznając, że na tym etapie nie można przyjąć, iż „Newsweek” automatycznie otrzymał od Instagrama sublicencję na wykorzystanie zdjęcia. W 2022 r. sąd nie przesądził jednak definitywnie odpowiedzialności żadnej ze stron i odmówił wydania wyroku w trybie uproszczonym zarówno na rzecz fotografa, jak i wydawcy. Sporne pozostawały m.in. kwestie licencji i dozwolonego korzystania z fotografii.

 

Ta sprawa dobrze pokazuje, że techniczna możliwość osadzenia treści nie musi rozstrzygać wszystkich kwestii związanych z prawem autorskim.

 

Instagram nadal umożliwia osadzanie publicznych postów i rolek na zewnętrznych stronach internetowych. Dotyczy to treści z publicznych kont, których właściciele zezwalają na osadzanie. Użytkownik publicznego profilu może bowiem wyłączyć tę możliwość bez konieczności zmieniania całego konta na prywatne.

 

Warto przy tym rozróżnić osadzenie posta od skopiowania zdjęcia. W pierwszym przypadku na stronie wyświetlana jest treść pochodząca z Instagrama, zwykle wraz z nazwą profilu i odnośnikiem do oryginału. W drugim użytkownik pobiera cudzy materiał i publikuje jego kopię we własnym miejscu. Z punktu widzenia prawa autorskiego nie są to sytuacje tożsame.

 

Nie oznacza to jednak, że każdą treść dostępną publicznie na Instagramie można dowolnie wykorzystywać. Publiczny profil nie jest równoznaczny z rezygnacją autora z praw do zdjęcia, grafiki czy filmu.

 

Muzyka w relacjach, rolkach i transmisjach

 

Kwestie praw autorskich na Instagramie nie dotyczą wyłącznie fotografii. Istotne znaczenie ma również muzyka wykorzystywana w rolkach, relacjach, filmach i transmisjach na żywo.

 

Instagram dysponuje własnymi mechanizmami licencyjnymi i narzędziami umożliwiającymi dodawanie określonej muzyki do publikowanych materiałów. Zakres dostępnych utworów może zależeć m.in. od rodzaju konta, kraju czy sposobu wykorzystania treści. Nie oznacza to jednak, że każdy utwór znaleziony poza biblioteką platformy można swobodnie dodać do filmu lub transmisji.

 

Jeżeli system wykryje muzykę, do której użytkownik nie ma odpowiednich uprawnień, materiał może zostać wyciszony, zablokowany albo usunięty. Platformy stosują automatyczne narzędzia wykrywania chronionych treści, dlatego problem może pojawić się również wtedy, gdy muzyka nie jest głównym elementem nagrania, lecz słychać ją np. w tle.

 

Z perspektywy użytkownika najbezpieczniejsze jest korzystanie z muzyki udostępnionej w ramach funkcji Instagrama albo z utworów, do których posiada odpowiednie prawa. Sam fakt, że fragment piosenki trwa tylko kilka sekund, nie oznacza automatycznie, że można go wykorzystać bez zgody.

 

Repostowanie – dziś Instagram ma własne narzędzie

 

W pierwotnej wersji tego artykułu sytuacja wyglądała inaczej: Instagram nie oferował własnego narzędzia pozwalającego na klasyczne repostowanie postów, dlatego użytkownicy korzystali głównie z zewnętrznych aplikacji.

 

To się zmieniło. Od 2025 r. Instagram ma własną funkcję repostów, pozwalającą ponownie udostępniać publiczne posty i rolki. Repost jest oznaczony jako pochodzący od pierwotnego autora, a treść pozostaje powiązana z oryginalną publikacją.

 

To istotna różnica w stosunku do sytuacji, w której ktoś pobiera cudzą fotografię lub film, a następnie publikuje go jako własny post. Samo wskazanie nazwiska autora albo oznaczenie jego profilu nie zastępuje zgody na korzystanie z utworu, jeżeli taka zgoda jest wymagana.

 

Dlatego warto rozróżniać:

 

repost wykonany za pomocą funkcji udostępniania Instagrama – korzystamy z narzędzia przewidzianego przez samą platformę, a oryginalny autor pozostaje wskazany przy treści;

 

pobranie i ponowna publikacja cudzego materiału – tworzymy kolejne wykorzystanie utworu i powinniśmy upewnić się, że mamy do tego odpowiednią podstawę, np. zgodę lub licencję.

 

Nie wystarczy więc znaleźć atrakcyjne zdjęcie na publicznym profilu i podpisać je nazwiskiem autora. Oznaczenie twórcy i uzyskanie prawa do korzystania z jego pracy to dwie różne kwestie.

 

Zdjęcie może oznaczać także problem z wizerunkiem

 

Sytuacja dodatkowo się komplikuje, gdy na repostowanym lub ponownie publikowanym zdjęciu znajduje się rozpoznawalna osoba. Wówczas trzeba brać pod uwagę nie tylko prawa autora fotografii, lecz również prawo do wizerunku osoby przedstawionej na zdjęciu.

 

Może się więc zdarzyć, że autor fotografii wyrazi zgodę na jej wykorzystanie, ale nadal trzeba będzie odpowiedzieć na pytanie, czy wolno rozpowszechniać wizerunek przedstawionej na niej osoby.

 

Zgodnie z polskim prawem rozpowszechnianie wizerunku co do zasady wymaga zezwolenia osoby przedstawionej, choć ustawa przewiduje od tej zasady wyjątki – m.in. w odniesieniu do osób powszechnie znanych fotografowanych w związku z pełnieniem funkcji publicznych oraz osób stanowiących jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza.

 

Instagram nie znosi praw autora

 

Instagram jest świetnym narzędziem zarówno do rozrywki i komunikacji, jak i prowadzenia działalności w nowych mediach. Publikacja materiału w serwisie nie oznacza jednak, że staje się on własnością wszystkich użytkowników platformy.

 

Twórca zdjęcia, grafiki czy filmu nadal może posiadać do niego prawa autorskie. Osoba przedstawiona na fotografii może mieć prawo do ochrony swojego wizerunku, a wykorzystanie muzyki może wymagać odpowiednich praw lub korzystania z licencji zapewnionej przez platformę.

 

Dlatego przed wykorzystaniem cudzej treści warto odpowiedzieć sobie na kilka prostych pytań: kto jest jej autorem, w jaki sposób chcemy ją udostępnić, czy korzystamy z funkcji samego Instagrama oraz czy materiał nie zawiera dodatkowo cudzego wizerunku albo chronionej muzyki.

 

Internet jest dla wielu niezależnych artystów jednym z podstawowych miejsc prezentowania i monetyzowania twórczości. Poszanowanie praw autorów nie musi przy tym oznaczać rezygnacji z dzielenia się interesującymi materiałami – chodzi przede wszystkim o korzystanie z nich w sposób świadomy i zgodny z zasadami.

 

Autor: Paweł Kowalewicz, prawnik

 

Redakcja: Fundacja Legalna Kultura




Tworzenie tekstów o kulturze dobrze smakuje przy kawie.
Jeśli masz ochotę, możesz postawić kawę naszej redakcji.
Z góry serdecznie dziękujemy! ☕ 😊

Postaw mi kawę na buycoffee.to


Publikacja powstała w ramach
Społecznej kampanii edukacyjnej Legalna Kultura




Spodobał Ci się nasz artykuł? Podziel się nim ze znajomymi 👍


Do góry!