Jak co roku, 26 kwietnia obchodzimy Światowy Dzień Własności Intelektualnej – święto ustanowione przez Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO) w 2000 r., którego celem jest promowanie oraz zwiększanie społecznej świadomości na temat własności intelektualnej i jej znaczenia w codziennym życiu.

W tym roku tematem przewodnim święta jest relacja między własnością intelektualną a sportem.

Zainspirowało nas to do podjęcia na łamach Fundacji tematu prawno-autorskiej ochrony meczów piłkarskich. O ile bowiem powszechnie wiadomym jest, że ekspertem od piłki nożnej jest niemal co drugi Polak, o tyle świadomość prawna w obszarze wydarzeń sportowych nie wydaje się być równie wysoka – nawet wśród kibiców.

Na wstępie warto przypomnieć, że relacja prawa własności intelektualnej i sportu jest wielopłaszczyznowa, o czym szerzej pisaliśmy tutaj: https://legalnakultura.pl/pl/czytelnia-kulturalna/badania-i-raporty/news/4091,nieczysta-gra-sport-w-cieniu-piractwa-i-podrobek#gsc.tab=0.
Dziś chcielibyśmy jednak spojrzeć na nią z perspektywy prawa autorskiego, które chroni przede wszystkim utwory, czyli przejawy działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalone w jakiejkolwiek postaci.

Wsłuchując się w komentarze sportowe, można odnieść wrażenie, że związki widowisk sportowych i prawa autorskiego są bardzo silne. Do opisu wydarzeń na boisku często używa się bowiem określeń zaczerpniętych ze świata teatru czy filmu – boisko staje się sceną, piłkarze aktorami, a mecz spektaklem. Z perspektywy prawnej takie analogie nie są jednak wystarczające, aby uznać mecz za utwór w rozumieniu prawa autorskiego.

Aby dane dobro mogło zostać uznane za utwór, konieczny jest nie tylko jego indywidualny i twórczy charakter, lecz także możliwość przypisania go konkretnemu twórcy lub twórcom, którzy w utworze urzeczywistnili swój konkretny, uprzednio określony zamysł twórczy. Choć mecz piłkarski niewątpliwie może być unikalny i pełen kreatywnych zagrań, trudno wskazać jedną osobę (lub nawet zamknięty krąg osób), która jego „tworzy”.

Widowisko, jakim jest mecz, ma bowiem wielu uczestników – trenerów, zawodników czy sędziego – a jego przebieg kształtowany jest nie tylko przez ich działania, lecz także przez obowiązujące reguły gry oraz elementy losowe. Ta nieprzewidywalność i brak pełnej kontroli twórczej sprawiają, że mecz nie jest uznawany za utwór w rozumieniu prawa autorskiego, a tym samym nie korzysta z ochrony przewidzianej dla utworów.

Skąd więc prawa do transmisji meczu?

Jeżeli sam mecz nie jest utworem, pojawia się pytanie, dlaczego jego transmisja jest chroniona prawnie i często odpłatna. Odpowiedź wynika z rozróżnienia pomiędzy wydarzeniem sportowym a jego przekazem.

Transmisja meczu to nie tylko proste odzwierciedlenie wydarzeń na boisku. Współcześnie obejmuje ona szereg elementów, takich jak dobór ujęć, powtórki, komentarz, oprawę graficzną czy analizy. W wielu przypadkach taka realizacja może spełniać kryteria utworu audiowizualnego, ponieważ ma twórczy i indywidualny charakter a jej finalny rezultat, w istotnym zakresie uzależniony jest od woli twórców.

Niezależnie od tego transmisje – jako nadania programów – podlegają również ochronie na podstawie tzw. praw pokrewnych. Zgodnie z art. 97 Pr.Aut. nadawcy (np. telewizje lub platformy streamingowe) przysługuje wyłączne prawo do rozpowszechniania transmisji, w tym jej nadawania, reemitowania czy udostępniania w internecie.

Dlatego też, choć sam mecz nie podlega ochronie prawa autorskiego, jego transmisja – jako sposób przedstawienia wydarzenia widzom oraz samo nagranie – są prawnie chronione. Naruszenie tych praw, np. poprzez nielegalne udostępnianie transmisji, może prowadzić do poważnych konsekwencji zarówno cywilnych, jak i karnych.

Aby ich uniknąć, warto korzystać z legalnych źródeł transmisji sportowych. Na portalu BAZA LEGALNYCH ŹRÓDEŁ https://bazalegalnychzrodel.pl/  można znaleźć informacje o dostępnych w Polsce legalnych transmisjach wydarzeń sportowych.

Autorka: Sara Dobrzańska adwokat, Fundacja Legalna Kultura