Dzień Flagi został ustanowiony przez Sejm w 2004 roku. To święto, które ma wyrażać szacunek do flagi oraz propagować wiedzę o polskiej tożsamości i symbolach narodowych. To także idealna okazja, aby przyjrzeć się tej kwestii od strony ochrony własności intelektualnej, gdyż flagi państwowe co do zasady nie są objęte ochroną prawa autorskiego, a podejście do barw narodowych jest bardzo różne – w zależności od kraju.

Biało-czerwone barwy pod specjalną ochroną

Prawo autorskie w Polsce jest tworem stosunkowo młodym (ustawa weszła w życie w 1994 roku) i w tym zakresie przepisy rzeczywiście są dość niejasne. Nie zmienia to faktu, że zasady korzystania z flagi czy godła są obwarowane szeregiem regulacji należących do innych gałęzi prawa.

Barwami Rzeczypospolitej Polskiej są kolory biały i czerwony, ułożone w dwóch poziomych, równoległych pasach tej samej szerokości – górny biały, dolny czerwony. Przy umieszczaniu barw w układzie pionowym kolor biały znajduje się po lewej stronie (z punktu widzenia obserwatora).

Barwy te stanowią składniki flagi państwowej, której proporcje wynoszą 5 : 8. Flaga z godłem w jej białej części może być używana wyłącznie przez przedstawicielstwa dyplomatyczne i konsularne, cywilne lotniska oraz samoloty, a także statki morskie i bosmanaty (kapitanaty) portów.

W komentarzu do Konstytucji RP pod redakcją profesorów Lecha Garlickiego i Marka Zubika wskazuje się jednak, że obywatele mają prawo do używania symboli narodowych i powinni być do tego zachęcani. Święta narodowe czy wydarzenia sportowe o charakterze ogólnokrajowym są oczywistymi przykładami prawidłowego wykorzystywania tej symboliki.

Szczegółowe informacje dotyczące eksponowania flagi można znaleźć w miniprzewodniku Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Problem pojawia się jednak w przypadku sprzedaży produktów zawierających chronioną symbolikę.

Teoretycznie obrót handlowy produktami oznaczonymi godłem lub flagą państwową jest niedopuszczalny. Zakaz ten dotyczy jednak wyłącznie symboli w ich ustawowo określonej formie. Wszelkie odstępstwa i modyfikacje mogą stanowić legalny produkt.

W przypadku flag kluczowe znaczenie mają proporcje oraz dokładny odcień czerwieni. Wykorzystanie barw narodowych w innym układzie lub zmiana odcieni nie jest zakazane. Z tego powodu wiele produktów sprzedawanych jako „flagi Polski” to w rzeczywistości jedynie ich artystyczne wariacje.

Istotne jest również to, że popularny zwyczaj umieszczania napisów i rysunków przez kibiców jest dopuszczalny wyłącznie na barwach narodowych, a nie na fladze państwowej. Barwy narodowe nie mają określonych proporcji, ale szerokość obu pasów musi być równa.

Z przepisów dopuszczających modyfikacje barw narodowych od lat korzystają producenci tzw. odzieży patriotycznej. Doprowadziło to do sytuacji, w której ważne symbole stały się intensywnie wykorzystywanym elementem komercyjnym.

Czym są symbole narodowe i jakie przepisy regulują ich używanie?

Podstawowym aktem prawnym jest Konstytucja RP oraz ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz pieczęciach państwowych. Zgodnie z art. 1 symbolami RP są: orzeł biały, barwy biało-czerwone oraz „Mazurek Dąbrowskiego”.

Wszystkie symbole narodowe pozostają pod szczególną ochroną prawa, a otaczanie ich czcią i szacunkiem jest prawem i obowiązkiem każdego obywatela.

Art. 2 ustawy stanowi, że godłem Rzeczypospolitej Polskiej jest wizerunek orła białego ze złotą koroną, zwróconego w prawo, z rozwiniętymi skrzydłami oraz złotym dziobem i szponami, umieszczony w czerwonym polu tarczy.

Z godła mogą korzystać przede wszystkim organy władzy państwowej, administracja, sądy i samorządy. Ustawa dopuszcza także umieszczanie godła na strojach reprezentacji narodowych, w tym olimpijskich i paraolimpijskich.

Hymnem państwowym RP jest „Mazurek Dąbrowskiego”, którego tekst stanowi załącznik do ustawy.

Hymn może być wykonywany publicznie wyłącznie w określonych sytuacjach, takich jak uroczystości państwowe czy święta narodowe. Ustawa wskazuje także jego podstawową formę wykonania – na jeden głos z akompaniamentem fortepianu – choć dopuszcza inne wersje, o ile zachowują powagę utworu 

Autor: Paweł Kowalewicz, prawnik

Redakcja: Fundacja Legalna Kultura

Zdjęcie: Pixabay