Wspólne sprawy
CZYTELNIA KULTURALNA
/ Wspólne sprawy
Raport z ogólnopolskiego badania „Pokolenie streamingu i mobilnego ekranu”
09.11.26
W Centrum Prasowym PAP w Warszawie, odbyła się konferencja prasowa Fundacji Legalna Kultura i Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej, podczas której zaprezentowano wyniki ogólnopolskiego badania „Pokolenie streamingu i mobilnego ekranu. Młodzież wobec prawa autorskiego i piractwa filmowego”. Badanie objęło 2732 uczniów z 40 szkół w 26 miejscowościach, w całej Polsce i pozwoliło przyjrzeć się temu, jak młodzi ludzie korzystają dziś z kultury filmowej, jakie źródła wybierają oraz co wiedzą o prawie autorskim i piractwie.
W centrum zainteresowania badaczy znalazło się pokolenie, dla którego dostęp do filmu jest niemal nieograniczony, a ekran smartfona często staje się równie ważny jak ekran kinowy.
Młodzi ludzie oglądają teraz filmy we fragmentach. Co więcej, bardzo sobie to cenią, co jest dla twórców mocno niepokojące, bo uświadamia nam, że oni tego dzieła nie konsumują w całości, nie są w stanie doświadczyć wszystkiego, co chcemy im przekazać. – dzieli się spostrzeżeniami Anna Dereszowska, aktorka, ambasadorka Legalnej Kultury

Dr Paweł Zaborowski, współautor raportu, podkreślił, że badanie pozwoliło spojrzeć na piractwo filmowe z perspektywy młodych odbiorców, a nie – jak w przypadku wcześniejszych analiz – przede wszystkim strat finansowych generowanych przez nielegalną dystrybucję. Jego zdaniem istotą projektu było zrozumienie motywacji młodzieży, jej nawyków filmowych oraz czynników wpływających na wybór legalnych i nielegalnych źródeł.
„Młodzież ogląda filmy przede wszystkim na urządzeniach mobilnych, a sam film staje się pewną cieczą audiowizualną, która wnika w szczeliny czasu wolnego w codziennym harmonogramie. Z kolei kino jest dla młodych bardzo ważnym wydarzeniem socjalizacyjnym, ponieważ podczas wspólnych wyjść budują i wzmacniają więzi społeczne. Dlatego zamiast walczyć z piractwem, co jest nieskuteczne, powinniśmy kształtować u młodych postawę prolegalnościową, dzięki której sami będą wybierać legalne źródła kultury” – powiedział dr Paweł Zaborowski
Raport porządkuje najważniejsze ustalenia z badań dotyczące preferencji młodzieży w dostępie do kultury filmowej, mechanizmów sprzyjających sięganiu po nielegalne źródła oraz kierunków działań edukacyjnych, promocyjnych i instytucjonalnych.
- Młodzi uczestniczą w kulturze filmowej intensywnie i codziennie, lecz robią to przede wszystkim za pośrednictwem internetowych serwisów streamingowych.
- Kiedy sięgają po źródło spoza legalnego obiegu, przesądza o tym najczęściej cena, nieobecność tytułu w polskiej ofercie albo brak kina w okolicy – nie zaś brak wrażliwości wobec ludzi, którzy filmy tworzą.
- Wrażliwość etyczna jest wśród badanych uczniów obecna i wyraźna. Brakuje jedynie określonych okoliczności, które pozwoliłyby przełożyć tę wrażliwość na konkretną decyzję o wyborze legalnego źródła.
Rozwinięciu tej tezy służą kolejne części raportu: pokazują, gdzie i na czym młodzi oglądają dziś filmy, co przyciąga ich do kina, a co od niego oddala, jakie okoliczności kierują ich ku nielegalnym źródłom oraz dlaczego sama wiedza o prawie autorskim nie wystarcza, by ten kierunek odwrócić.
Projekt realizowany przez Fundację Legalna Kultura objął uczniów w wieku 13–19 lat ze szkół podstawowych i ponadpodstawowych. Uwzględniono zarówno młodzież z dużych i małych miejscowości jak i z obszarów wiejskich.
Głównym celem badawczym była diagnoza wiedzy, postaw i rzeczywistych praktyk młodzieży. Istotne było nie tylko to, co uczniowie deklarują na temat prawa autorskiego i piractwa, lecz przede wszystkim to, jak w praktyce wybierają źródła, z których korzystają oraz jakie czynniki – ekonomiczne, społeczne, infrastrukturalne – ten wybór kształtują.
Projekt ma też wymiar praktyczny: uzyskana wiedza posłuży do tworzenia i wdrażania rozwiązań edukacyjnych w kontekście praw własności intelektualnej i promocyjnych, wspierających upowszechnianie korzystania z kultury z legalnych źródeł.
„Jest bardzo mało przestrzeni, w których bada się młodych ludzi. W związku z tym każda profesjonalna wtyczka włożona w tę przestrzeń będzie dla nas niezwykle istotna. Polski Instytut Sztuki Filmowej finansuje nie tylko filmy czy produkcję filmową, finansuje także całą przestrzeń dotyczącą upowszechniania kultury filmowej. Wszystkie te badania, które będą nas kierunkowały wokół nakręcania zainteresowania młodych filmem na dużym ekranie i edukacją filmową, są niezwykle cenne." – wyjaśnia Kamila Dorbach, dyrektor PISF
Od badania do edukacji
Ważnym elementem projektu były działania edukacyjne prowadzone w szkołach. Badania ankietowe połączono z warsztatami edukacyjnymi, realizowanymi metodą Design Thinking.
Warsztaty prowadzone były w sposób angażujący młodzież. Dotyczyły praw własności intelektualnej, w tym prawa autorskiego – domeny publicznej, zasad dozwolonego użytku, prawa cytatu i licencji Creative Commons, legalnych źródeł kultury, piractwa filmowego
i bezpieczeństwa w internecie.
Ankiety przeprowadzane przed warsztatami i po ich zakończeniu pozwoliły porównać poziom wiedzy uczestników oraz przyjrzeć się efektom działań edukacyjnych.
Wiedza, która może zmieniać kulturę
Rezultatem projektu jest raport przedstawiający sposoby uczestnictwa młodzieży w kulturze filmowej, jej wiedzę i postawy wobec prawa autorskiego. Na podstawie zebranych danych opracowano również rekomendacje, konsultowane ze środowiskiem nauczycielskim i kinowym.
Wyniki badania mogą być ważnym punktem odniesienia dla szkół, instytucji kultury i branży audiowizualnej. Pokazują, jak istotne jest łączenie dostępu do kultury z edukacją medialną i budowaniem świadomości prawnej młodych odbiorców.
Przedstawiając raport z badań, w których uczestniczyło 2 732 uczniów, myślimy o odpowiedzialności za świat, w którym dorastają. W Legalnej Kulturze edukację rozumiemy jako dawanie młodym oparcia w wartościach i szansy, by świadomie uczynili je własnymi. Cyfrowa wolność tym bardziej potrzebuje oparcia w wartościach – inaczej coraz większym możliwościom towarzyszą coraz większy chaos i nadużycia. W edukacji o prawie autorskim widzimy szansę na budowanie takiego oparcia, pod warunkiem jednak, że w tej edukacji szczególną rolę odgrywa budowanie świadomości. Prawo autorskie nadaje relacjom między twórcami a odbiorcami czytelne ramy. Autorstwo, uczciwość i wzajemność dotyczą również tego, co młody człowiek sam tworzy i jak chciałby być traktowany. Własne doświadczenie może nadać zasadom osobisty sens, a wiedzy etyczną motywację. Dlatego tak ważna jest edukacja od najmłodszych lat, w której szacunek dla cudzej twórczości dojrzewa wraz z poczuciem własnej wartości i sprawczości.
W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera kino, które sprzyja budowaniu wzajemności i relacji. Niezależnie jednak, cyfrowa codzienność nadaje dziś nową wagę społecznej roli kina. Seans sprzyja skupieniu: odłożeniu telefonu, pozostaniu przy jednej historii, poświęceniu jej czasu. Daje wytchnienie od konieczności nieustannego reagowania. Film pozwala też przyjrzeć się trudnym doświadczeniom z dystansu – rozpoznać konflikt wartości, zobaczyć następstwa decyzji, znaleźć słowa dla przeżyć, o których trudno mówić wprost.
Kino może być zatem bezpiecznym schronieniem, a zarazem miejscem odzyskiwania kontaktu z innymi. W możliwości porządkowania emocji i budowania więzi dostrzegamy potencjał terapeutyczny kina.
W świecie treści generowanych przez sztuczną inteligencję szczególnie cenna staje się autentyczność tego spotkania – rzeczywista obecność drugiego człowieka, jego reakcje i gotowość rozmowy.
Troska o przyszłość kina jest więc także troską o więzi społeczne i warunki, w których dorasta młode pokolenie. – mówi Kinga Jakubowska, prezes Fundacji Legalna Kultura


Realizacja projektu badawczego
Dostępny tutaj raport „Pokolenie streamingu i mobilnego ekranu. Młodzież wobec prawa autorskiego i piractwa filmowego” powstał na podstawie danych zebranych przez Akademię Nauk Stosowanych w Nowym Sączu, w ramach realizacji projektu badawczego pt. „Badanie piractwa filmowego i świadomości młodzieży na temat prawa autorskiego z modułem edukacyjnym”.
Projekt został zrealizowany przez Fundację Legalna Kultura przy współfinansowaniu Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w ramach Programu Operacyjnego – Upowszechnianie kultury filmowej Priorytet V – Badania rynku audiowizualnego.
Serdecznie dziękujemy za współpracę i pomoc w realizacji projektu!
Współfinansowanie: Polski Instytut Sztuki Filmowej
Partnerzy projektu: Radomski Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli
Kawałek Świata – Media
Partner konferencji prasowej: Polska Agencja Prasowa PAP




Tworzenie tekstów o kulturze dobrze smakuje przy kawie.
Jeśli masz ochotę, możesz postawić kawę naszej redakcji.
Z góry serdecznie dziękujemy! ☕ 😊

Publikacja powstała w ramach
Społecznej kampanii edukacyjnej Legalna Kultura

- Czytelnia kulturalna
- > Wspólne sprawy
- Archiwum
- Rozmowy
- Łyk sztuki do kawy
- Polecamy
- Badania i raporty
Wspólne sprawy - na skróty
Archiwum





