Wspólne sprawy
Czyli krótko i na temat, o sprawach, które dotyczą po prostu całej kultury. Dlaczego kulnes jest cool? Komu tak naprawdę opłaca się korzystanie z legalnych źródeł kultury? Komu może zagrażać legalizacja? Co musi się zmienić, żeby w Polsce zapanowała moda na cyfrową kulturę z legalnych źródeł?
Dzień Domeny Publicznej

CZYTELNIA KULTURALNA

/ Wspólne sprawy

Dzień Domeny Publicznej

Dzień Domeny Publicznej

Dla miłośników kultury i specjalistów od prawa autorskiego 1 stycznia to nie tylko początek nowego roku ale tażke symboliczny Dzień Domeny Publicznej, w którym własnością publiczną stają się dzieła twórców zmarłych 70 lat wcześniej. W 2016 roku domena publiczna powiększy się m.in. symfoniczne kompozycje Béli Bartóka, poezję Teresy Bogusławskiej i Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, a także - dość kontrowersyjnie - o spuściznę Adolfa Hitlera i Benito Mussoliniego.

Preambuła Manifestu Domeny Publicznej przywołuje wypowiedź Vicora Hugo wygłoszoną na otwarcie Międzynarodowego Kongresu Literackiego w Paryżu w 1878 roku "Książka, jako książka należy do autora, ale jako myśl, należy - i nie ma w tym przesady - do ludzkości. Każdy rozum ma do niej prawo. Jeśli jedno z dwóch praw, prawo pisarza i prawo ludzkiego rozumu musiałoby ulec, byłoby to z pewnością prawo pisarza, ponieważ naszą jedyną troską jest dobro wspólne, i wszyscy, oświadczam, są ważniejsi od nas". Sygnatariusze preambuły podkreślają, że istnienie domeny publicznej jest niezbędne dla zapewnienia społecznego i ekonomicznego dobrobytu, ponieważ odgrywa ona odgrywa kluczową rolę w sferze edukacji, nauki, zachowania dziedzictwa kulturowego i informacji publicznej.

Kwestie wygaśnięcia autorskich praw majątkowych i przejścia utworów do domeny publicznej zmianiały się na przestrzeni lat. W I połowie XX wieku "okres ochronny" wynosił 20 lat. Na skutek rozwoju przemysłu kulturalnego w ramach międzynarodowych porozumień wydłużono go do 50 lat. A z początkiem XXI wieku zwiększono do 70 lat. Reguły tej przestrzega większość państw respektujących międzynarodowe porozumienia w kwestii praw autorskich. Pewnym wyjątkiem od tej zasady są Stany Zjednoczone. Wprowadzony tam w roku 1998 "Copyright Term Extension Act" zawięził kwestie przejścia do domeny publicznej do dzieł, które dotąd nie były publikowane a od śmierci ich autorów minęło minimum 70 lat. Zaś w stosunku do dzieł już opublikowanych wydłużył czas ochrony do roku 2019.

Prawnym następstwem trafienia utworów do domeny publicznej jest ich powszechna dostępność pozwalająca na ich rozpowszechnianie, adaptację i tworzenie dzieł zależnych bez ubiegania się o zgodę spadkobierców bądź innego rodzaju prawnych następców. Dzieła dostępne w domenie publicznej można rozpowszechniać również w celach zarobkowych. W Polsce w związku z nowelizacją Ustawy o prawie autorskim od 1 stycznia 2016 zniesiony zostaje obowiązek przekazania części wpływów ze sprzedaży egzemplarzy takich utworów na Fundusz Promocji Twórczości.

1 stycznia nowego roku do domeny publicznej wejdzie twórczość osób, które zmarły w 1945 roku. Ich lista liczy ponad 1,5 tysiąca nazwisk. Są na niej m.in. dziennikarka i reportażystka Wanda Zembrzuska, wybitny matematyk Stefan Banach, malarz, poeta i krytyk Tytus Czyżewski, dziennikarz Juliusz Kaden-Bandrowski czy poetki Teresa BogusławskaMaria Pawlikowska-Jasnorzewska. Zaś wśród postaci spoza Polski m.in. kanadyjska podróżniczka i malarka Emily Carr, hiszpanski malarz i ilustrator César Álvarez Dumont, a także węgierski kompozytor i badacz muzyki Béla Bartók. Do domeny publicznej trafia także, budząc wiele kontrowersji, spuścizna Adolfa HitleraBenito Mussoliniego. Z pełną listą nazwisk można zapozać się tutaj...

Dzieła, które trafiają do domeny publicznej, dostępne są również w przestrzeni wirtualnej za sprawą licznych serwisów digitalizujących dobra kultury, takich jak POLONA, PROJECT GUTENBERG, EUROPEANA, RETROFILM VAULT czy EUROPEAN FILM GATEWAY.



Do góry!


Społeczna Kampania edukacyjna Legalna Kultura realizowana przez Fundację Legalna Kultura

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej