Kino, przewińmy do początku

STREFA WYDARZEŃ

/ Polecamy

Kino, przewińmy do początku

18.02.26

W 2026 roku świętujemy 130 rocznicę pierwszych pokazów kinematograficznych na ziemiach polskich. To doskonała okazja, aby opowiedzieć dzieje kina i obsadzić Warszawę w pierwszoplanowej roli. Na filmową podróż w czasie, cykl rozmów pt. MIASTO W KINIE. KINO W MIEŚCIE zaprasza Dom Spotkań z Historią w Warszawie.

130 rocznica pierwszych pokazów kinematograficznych na ziemiach polskich

18 lipca 1896 roku, nieznany dziś z imienia i nazwiska przejezdny przedsiębiorca, pokazał po raz pierwszy w Warszawie ożywione fotografie. Afisze i ogłoszenia anonsowały cud XIX stulecia i niebywałą nowość: KINEMATOGRAF EDISONA – TEATR ŻYWYCH FOTOGRAFII. Pokaz odbył się w Sali Resursy Obywatelskiej przy Krakowskim Przedmieściu 64.

Nieco wcześniej, 27 maja 1896 przyjechał do Warszawy Marius Chapuis – operator firmy braci Lumière. Jego misją było zorganizowanie pokazu i otwarcie biura. Niestety, zdarzyło się coś, czego nie przewidział w scenariuszu. W Warszawie świętowano koronację cara, zamknięte były wszystkie urzędy, a polski przedsiębiorca, który miał pomóc w realizacji planu okazał się … człowiekiem widmo. Marius Chapuis zanotował w dzienniku: „Nudzimy się strasznie i pytamy o powrót”. Po 15 dniach czekania przyszła wiadomość z centrali, by opuścił miasto i udał się do Petersburga. Tak oto publiczność warszawska straciła szansę na pokaz filmów braci Lumière i musiała poczekać na lipcowy seans prezentowany za pośrednictwem aparatury Thomasa Alvy Edisona.

Tymczasem ciąg dalszy nastąpił… w Krakowie. Tu, w listopadowy wieczór 1896 roku, pojawił się inny przedstawiciel Augusta i Ludwika Lumièrów - Eugène Dupont. Miał już za sobą udane pokazy w Wiedniu i sprawnie ruszył na podbój Krakowa. Udało się. Pokaz odbył się w dostojnym gmachu Teatru Miejskiego w Krakowie (dzisiejszy Teatr im. Juliusza Słowackiego). Widzowie zobaczyli 12 krótkich filmów i był to niemal ten sam zestaw tytułów, które pokazano podczas światowej premiery 28 grudnia 1895 roku w Salonie Indyjskim Grand Café w Paryżu, czyli m.in. „Śniadanie”, „Plac pocztowy”, „Francuską kawalerię”, „Kąpiel” czy „Wjazd pociągu na stację w Ciotat”.

Kinematograf wprowadził na krakowskie salony sam dyrektor teatru, reżyser i inscenizator Tadeusz Pawlikowski. Miał nadzieję, że „ożywione fotografie” ożywią finanse i intuicja go nie zawiodła. Przedstawienia teatralne z sukcesem połączono z „galopującą fotografią”.
Teatralna scena i pierwsze filmowe sceny przyciągnęły w ciągu dwóch miesięcy prawie dziesięć tysięcy widzów.

Elitarny salon w Warszawie, szacowna scena teatralna w Krakowie, tymczasem w Poznaniu, kinematograf zadebiutował w cukierni, a bilety sprzedawały się jak świeże… ciasteczka. Pierwszy pokaz miał miejsce 23 listopada 1896 roku w śródmiejskiej cukierni Michała Michalskiego, a filmy pokazywano tam codziennie przez następne dwa tygodnie.

Powyższe daty to momenty uroczyste i symboliczne. Nie należy jednak zapominać, że ruchome obrazy prezentowano nie tylko w eleganckich okolicznościach. Kinematograf debiutował w cyrku, na jarmarku, w kabarecie, restauracjach, kawiarniach i w każdym innym miejscu, w którym znaleźli się chętni, by na rozwieszonym naprędce prześcieradle zobaczyć sensacyjny wynalazek XIX wieku.

A gdy filmami nasycili się mieszkańcy dużych miast, kinematograf ruszył na prowincję. Pionierzy „kina drogi” bracia Antoni i Władysław Krzemińscy, objechali w ciągu kilku lat miasta i miasteczka zaboru rosyjskiego, a potem ruszyli w świat. Podróżując pociągiem, końmi i na wielbłądzie, na tratwie i parostatkiem dotarli w 1907 roku aż do stolicy Uzbekistanu.

I to był efektowny zwiastun, a ciąg dalszy nastąpił. Seans trwa już 130 lat.

W 2026 roku świętujemy 130 rocznicę pierwszych pokazów kinematograficznych na ziemiach polskich. To doskonała okazja, aby opowiedzieć dzieje kina i obsadzić Warszawę w pierwszoplanowej roli. Na filmową podróż w czasie, cykl rozmów pt. MIASTO W KINIE. KINO W MIEŚCIE zaprasza Dom Spotkań z Historią w Warszawie.

W tym ujęciu stolica będzie sceną dla pionierów i wynalazców, właścicieli kinematografów, wizjonerów i przedsiębiorców budujących pierwsze filmowe imperia, a także dla gwiazd kina oraz warszawskiej publiczności.

Pierwsze spotkaniu cyklu, pt. „Kino. Przewińmy do początku. Społeczno-kulturowe konteksty narodzin filmu” (19.02.2026), będzie wyprawą do czasów, w których fotografie stają się żywe, a widowisko – kinematograficzne.

Kiedy na ziemiach polskich pojawił się wynalazek kinematografu i jak pod jego wpływem zmieniała się kultura i obyczaje? Jaka była tematyka pierwszych filmów i jak wpływały one na wyobrażenie polskiego widza o świecie? Jakie z kinematografem wiązano nadzieje?

Na te pytania odpowie prof. dr hab. Małgorzata Hendrykowska historyk filmu i kultury popularnej przełomu XIX i XX wieku, widzianej z perspektywy życia codziennego. Autorka licznych artykułów naukowych i książek o tematyce filmowej m.in. „Śladami tamtych cieni. Film w kulturze polskiej przełomu stuleci (1895-1914)”, monografii „Smosarska”, syntezy historycznej „Historia polskiego filmu dokumentalnego (1896-1944)”, monografii filmowych z serii „Klasyka Kina”: „Szpital Przemienienia” oraz „Podróż na Księżyc”.

W roku 2000 wspólnie z Markiem Hendrykowskim odnalazła we francuskim archiwum filmowym w Bois d’Arcy najstarszy z zachowanych dotąd polskich filmów „Pruską kulturę” (1908).

STREFA WYDARZEŃ

/ Polecamy

Kino, przewińmy do początku

Najnowsze - na skróty

Archiwum - na skróty