Czy dźwięk może stać się iskrą, która uruchamia emocje, zmienia sposób postrzegania przestrzeni i wytrąca odbiorców z codziennych przyzwyczajeń? Od 6 do 9 sierpnia Sokołowsko ponownie zamieni się w laboratorium muzycznych i performatywnych eksperymentów. Tegoroczna edycja festiwalu Sanatorium Dźwięku odbędzie się pod hasłem „Sekretny Element Zapłonu / Secret Element of Combustion”.

Organizowane od 2014 roku przez Fundację Sztuki Współczesnej In Situ wydarzenie poświęcone jest muzyce eksperymentalnej i szeroko rozumianej sztuce dźwięku. Jego celem jest prezentowanie możliwie szerokiego spektrum zjawisk związanych z rozwojem form muzycznych w XX i XXI wieku. W ciągu dotychczasowych edycji festiwal pokazał realizacje około 250 artystów z całego świata, a wiele projektów powstało specjalnie w Sokołowsku podczas rezydencji artystycznych.

Sanatorium Dźwięku to jednak nie tylko koncerty. Program obejmuje także performanse, instalacje, warsztaty edukacyjne, panele dyskusyjne, zamówienia kompozytorskie oraz praktyki kuratorskie związane między innymi z ekologią dźwięku, architekturą, naturą i medycyną. Tworzą je muzycy, kompozytorzy, artyści dźwiękowi, twórcy interdyscyplinarni, teoretycy i badacze.

Wydarzenia odbywają się w kilku przestrzeniach Sokołowska, między innymi w Kinoteatrze Zdrowie, Sali Multimedialnej, Parku Zdrojowym oraz ruinach XIX-wiecznego sanatorium. Każdego roku festiwal gromadzi około tysiąca uczestników z różnych krajów i przyciąga wyjątkową, wielopokoleniową publiczność. Prowadzą go Zuzanna Fogtt i Robert Piotrowicz.

Sokołowsko – miejsce, które współtworzy festiwal

Istotną częścią Sanatorium Dźwięku pozostaje samo Sokołowsko – malownicza, górska miejscowość położona przy granicy polsko-czeskiej. W XIX wieku lekarz Hermann Brehmer stworzył tu pierwsze na świecie specjalistyczne sanatorium chorób płuc, które stało się wzorem dla późniejszych ośrodków, w tym słynnego szwajcarskiego Davos.

Neogotycki budynek dawnego sanatorium, zaprojektowany przez Edwina Opplera, jest dziś siedzibą tworzonego przez Fundację In Situ Laboratorium Kultury. Historia uzdrowiska, architektura, górski krajobraz i atmosfera Sokołowska nie stanowią więc jedynie tła dla wydarzeń. Wiele prezentowanych prac powstaje z myślą o konkretnych przestrzeniach i wchodzi z nimi w bezpośrednią relację.

Fundacja Sztuki Współczesnej In Situ działa w Sokołowsku od 2007 roku, tworząc przestrzeń dla sztuki, edukacji oraz interdyscyplinarnych procesów twórczych. Organizuje również Sokołowsko Film Festival Hommage à Kieślowski i od 2017 roku opiekuje się archiwum Krzysztofa Kieślowskiego.

Punkt zapłonu

Każdego roku Sanatorium Dźwięku skupia się na innym temacie, wokół którego budowany jest program całej edycji. W 2026 roku tytułowy „sekretny element zapłonu” oznacza niewielki, czasem niemal niezauważalny impuls, który może uruchomić znacznie większe procesy: emocje, napięcia, gwałtowne reakcje i przemiany.

Program przygląda się współczesności funkcjonującej w stanie ciągłego pobudzenia – rzeczywistości, w której lęki, pragnienia i zbiorowe nastroje są wzmacniane oraz przetwarzane przez media, technologie i algorytmy komunikacyjne.

Artyści przełożą te zjawiska na język dźwięku, światła, performansu i cielesnego doświadczenia. Muzyka nie będzie więc jedynie opowiadać o emocjach. Ma bezpośrednio oddziaływać na ciało, sposób postrzegania przestrzeni i relacje pomiędzy wykonawcami a publicznością.

– "Interesuje nas moment, w którym pasje rozgrzewają się do punktu zapłonu, napięcia narastają aż do granic wypalenia, a żar staje się motorem przełomu. Ten moment przejścia nie musi prowadzić do rozwiązania, ale zawsze pozostawia ślad. Tegoroczny program koncentruje się wokół prac, które traktują dźwięk nie jako ilustrację emocji, lecz jako realną siłę działającą na ciało, percepcję i przestrzeń. Intensywność tych praktyk spotyka się z recepcją odbiorcy – z jego gotowością, napięciem i głodem doświadczenia. Publiczność nie jest tu jedynie adresatem: przez swój stan emocjonalny i cielesny zasila oraz inspiruje twórców" – mówi Robert Piotrowicz, dyrektor artystyczny festiwalu.

Ważnym kontekstem edycji jest także refleksja nad nadmiarem energii i sposobami jej wydatkowania. Program przygląda się temu, jak jednostki i wspólnoty spalają się w intensywności własnych pragnień, lęków i napięć. Nie chodzi jednak o afirmację destrukcji czy romantyzowanie kryzysu, lecz o uchwycenie momentu, w którym nagromadzony ładunek emocji niebezpiecznie zbliża się do samozapłonu.

Dźwięk, światło i algorytmy

Jednym z centralnych punktów programu będzie występ Robina Foxa. Australijski artysta tworzy immersyjne realizacje łączące dźwięk, światło i lasery. Zamiast tradycyjnego koncertu proponuje środowisko, wewnątrz którego publiczność zostaje otoczona częstotliwościami, ruchem i świetlnymi strukturami.

W Sokołowsku wystąpi także Rashad Becker, którego twórczość redefiniuje współczesne myślenie o syntezie i strukturze dźwięku. Technologia nie służy mu jedynie do budowania efektów, lecz staje się narzędziem organizowania napięcia, przestrzeni i intensywności brzmienia.

Szczególnie interesująco zapowiada się prezentacja kolektywu GAMUT INC, znanego z pracy z komputerowo sterowanymi organami piszczałkowymi. Historyczny instrument sakralny zostanie potraktowany jak współczesny system algorytmiczny, łączący potęgę organicznego brzmienia z technologiczną i architektoniczną precyzją.

Do tradycji organowej, choć w zupełnie inny sposób, nawiąże również Miłosz Kędra. Artysta wykorzysta skonstruowany przez siebie portatyw – niewielkie, przenośne organy funkcjonujące poza przestrzenią sakralną i tradycyjnym kontekstem wykonywania muzyki.

Od transu do cielesnego performansu

Specjalnie na potrzeby tegorocznej edycji osobno wystąpią Guro Moe i Havard Skaset, na co dzień pracujący w duecie. Ich solowe prezentacje pozwolą przyjrzeć się dwóm odmiennym sposobom pracy z energią, improwizacją i przestrzenią.

Artur Rumiński wprowadzi publiczność w obszar repetycji, transu i fizycznej intensywności brzmienia. Elvin Brandhi połączy natomiast głos, język, elektronikę oraz performans, sprawdzając, gdzie przebiegają granice pomiędzy koncertem, cielesną ekspresją i niekontrolowanym wybuchem energii.

Na festiwalu wystąpią także między innymi Aya Metwalli, LOUFR, Nur, Qba Janicki, softchaos, Sonar System, Zofia Hołubowska, Sholto Dobie, Lefur, Michał Jurgielewicz oraz duet wræżlivøść, tworzony przez Kamila Piotrowicza i Tymka Papiora. Program uzupełnią działania audiowizualne, improwizacje oraz dyskusje z udziałem Daniela Muzyczuka, Olgi Drendy, Przemysława Wielgosza i Pawła Szroniaka.

Sanatorium Dźwięku nie proponuje jednej dominującej estetyki. Zaproszonych artystów łączy jednak praca z intensywnością – syntetyczną, instrumentalną, cielesną i społeczną. Dźwięk przestaje być wyłącznie formą artystyczną, a staje się zdarzeniem, w które włączone zostają ciało, przestrzeń, czas oraz publiczność.

Współpraca i pamięć

Kolejny raz część programu powstanie we współpracy z Biurem Dźwięku Katowice. Rozwijane od lat wspólne pasmo poświęcone eksperymentalnym praktykom dźwiękowym oraz współczesnym sposobom prezentowania muzyki obejmie koncerty, performanse i panele dyskusyjne.

Osobne miejsce w programie zajmą wydarzenia poświęcone Gerardowi Lebikowi – cenionemu muzykowi, artyście dźwiękowemu, współtwórcy i wieloletniemu kuratorowi Sanatorium Dźwięku, który zmarł pod koniec ubiegłego roku.

Zaplanowane działania skoncentrują się na jego dorobku fonograficznym, ale również na charakterystycznym dla niego sposobie słuchania otaczającego świata. Będą próbą przyjrzenia się temu, jak rejestrował dźwięki, budował sytuacje artystyczne i wpływał na kształt festiwalu.

Sanatorium Dźwięku 2026 ponownie stanie się przestrzenią spotkania artystów wykorzystujących instrumenty akustyczne, elektronikę, algorytmy, głos, światło i własne ciało. W Sokołowsku dźwięk będzie nie tylko przedmiotem słuchania, lecz także doświadczeniem rozgrywającym się pomiędzy twórcą, publicznością, architekturą i otaczającym krajobrazem.

Sanatorium Dźwięku 2026
6–9 sierpnia 2026 roku
Sokołowsko

Legalna Kultura jest partnerem tego wydarzenia.

Więcej informacji oraz szczegółowy program: sanatoriumofsound.com