Utwór

Każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia.

Pomocny schemat

SZCZEGÓLNY RODZAJ UTWORU:

Utwór audiowizualny

Utwór audiowizualny nie posiada jako takiej ustawowej definicji, jednak ustawa wskazuje, że aby materiał został uznany za utwór audiowizualny, musi spełniać dwie przesłanki: stanowić utwór w rozumieniu prawa autorskiego – czyli zawierać element twórczości i indywidualności oraz mieć charakter audiowizualny.

Utwory audiowizualne są szczególne z uwagi na złożoność i szeroki katalog praw, którymi są objęte - są to oczywiście prawa autorskie dla: scenarzysty, reżysera, operatora kamery itd. oraz prawa pokrewne dla: producenta czy artysty wykonawcy np. aktora.

Utwory audiowizualne są również zazwyczaj utworami współautorskimi tj. takimi, które mają więcej niż jednego autora. Zgodnie z przepisami ustawy współtwórcami utworu audiowizualnego są osoby, które wniosły wkład twórczy w jego powstanie, a w szczególności: reżyser, operator obrazu, twórca adaptacji utworu literackiego, twórca stworzonych dla utworu audiowizualnego utworów muzycznych lub słowno-muzycznych oraz twórca scenariusza. Warto zapoznać się z szczególnymi zasadami przejścia takiego utworu do domeny publicznej.

Przepisy: art. 69-73[1] - Przepisy szczególne dotyczące utworów audiowizualnych

https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-autorskie-i-prawa-pokrewne-16795787/roz-6

Wideogram

Nie każdy obiekt audiowizualny będzie traktowany jako utwór. Ustawa przewiduje bowiem odrębną kategorię – wideogramy, które są przedmiotem praw pokrewnych i nie korzystają z ochrony przysługującej utworom. W skrócie - każdy utwór audiowizualny (np. film) jest równocześnie wideogramem, ale wideogram sam w sobie nie jest utworem, lecz przedmiotem praw pokrewnych. Wideogram to pierwsze utrwalenie sekwencji ruchomych obrazów, z dźwiękiem lub bez, niezależnie od tego, czy stanowi ono utwór audiowizualny.

Fonogram

Podobnie jak wideogram, sam w sobie nie jest utworem, a przedmiotem praw pokrewnych przysługujących z mocy ustawy jego producentowi. Fonogram jest szczególnego rodzaju dobrem niematerialnym. Fonogram to: “pierwsze utrwalenie warstwy dźwiękowej wykonania utworu albo innych zjawisk akustycznych”. Fonogramem może być samodzielne nagranie (singiel), a także zbiór nagrań (cała płyta lub tzw. “EPka”). Fonogram jest zatem pierwotną rejestracją dźwięków czyli ich utrwaleniem.

Producentem fonogramu jest osoba lub firma, która poczyniła wysiłek organizacyjny i finansowy prowadzący do powstania fonogramu. Domniemywa się, że producentem fonogramu lub wideogramu jest osoba lub przedsiębiorstwo, pod której nazwiskiem lub nazwą fonogram lub wideogram został po raz pierwszy sporządzony np. wytwórnia muzyczna, która udostępniła artyście własne studio nagraniowe lub wytwórnia filmowa / studio filmowe, w którym nakręcono film.

Przepis: Art. 94. - [Definicje. Uprawnienia producentów fonogramów i wideogramów]

https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/prawo-autorskie-i-prawa-pokrewne-16795787/art-94

Więcej na temat wideogramów, można przeczytać na stronie Legalnej Kultury:
Nowy tytuł: Wideogram. Kto ma do niego prawa? .

Pomocny schemat 2

Wyłączone spod ochrony prawnoautorskiej są:

• odkrycia,
• idee,
• procedury,
• metody i zasady działania,
• koncepcje matematyczne,
• akty normatywne lub ich urzędowe projekty,
• urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole,
• opublikowane opisy patentowe lub ochronne,
• proste informacje prasowe.

Pomocne powiązania

POLE EKSPOLATACJI

DOMENA PUBLICZNA

Dobry przykład

Joanna jest tłumaczką. Kilka dni temu dokonała tłumaczenia dużej książki. Takie tłumaczenie będzie podlegać ochronie wynikającej z prawa autorskiego, gdyż ma indywidualny charakter, ustalony w określonej w tym przypadku postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Należy jednak pamiętać, że tłumaczenie jest utworem zależnym - co oznacza, że Joanna nie może samodzielnie decydować o jego wykorzystaniu - to zależy już od woli i decyzji autora utworu pierwotnego. 

---

Antek chce stworzyć cover muzyczny utworu swojego ulubionego artysty. Zgodnie z prawem samo stworzenie - tj. aranżacja, nagranie czy wykonanie (niepubliczne), nie wymagają zgody twórców lub innych uprawnionych. Jednak wrzucenie nagrania do sieci np. na YouTube, wydanie go na płycie czy publiczne wykonanie na koncercie, podpada już pod kategorię “rozporządzania i korzystania” z opracowania i każdorazowo zależy od zezwolenia twórcy utworu pierwotnego, chyba że autorskie prawa majątkowe do utworu pierwotnego wygasły, bo jest to np. wykonanie starego utworu ludowego lub czegoś z repertuaru klasycznej muzyki poważnej, będących w domenie publicznej.

Przepis prawa

Art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ze zm.