Twórca

Twórca (autor) to osoba, która stworzyła utwór w rozumieniu prawa autorskiego.

Domniemywa się, że twórcą jest osoba fizyczna, której nazwisko uwidoczniono na egzemplarzu utworu, bądź w inny sposób podano do publicznej wiadomości tożsamość twórcy.
Jeżeli zatem ktoś inny uważa się za twórcę danego dzieła, powinien to wykazać i udowodnić. 

Zasadniczo, prawo autorskie przysługuje twórcy. Wyjątki dotyczą m.in. praw do utworu pracowniczego czy też audiowizualnego >> UTWÓR  

Do momentu, w którym twórca nie ujawni autorstwa utworu, w wykonywaniu prawa autorskiego może zastąpić go producent, wydawca (np. książki czy albumu muzycznego) lub odpowiednia organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi. Oczywiście odbywa się to na podstawie ‘porozumienia’ z twórcą, który chce (w tym momencie) pozostać anonimowy.

Autorom utworów przysługują co do zasady prawa autorskie, dzielone w polskim prawie na osobiste majątkowe.

Autorskie prawa osobiste są niezbywalne.

Czyli chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem.
W szczególności odnoszą się do:

1) autorstwa utworu,

2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go  anonimowo,

3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania,

4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności,

5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Są to prawa NIEzbywalne, co oznacza, że NIE można przenieść ich na inny podmiot lub osobę.

Autorskie prawa majątkowe są zbywalne.

Chronią ekonomiczne interesy twórcy do korzystania z utworu i rozporządzania nim na wszystkich polach eksploatacji oraz do pobierania wynagrodzenia za korzystania z utworu. Są to prawa zbywalne, co oznacza, że można przenieść je na inny podmiot lub osobę.

Pomocny schemat

W kontekście dyskusji nad rozwojem sztucznej inteligencji coraz bardziej zasadne wydaje się postawienie pytania czy twórcą może być wyłącznie człowiek?

Polskie przepisy krajowe mówią jednak jasno, iż „Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej.” (art. 8 ust. 1 Pr. Aut) oraz że „domniemywa się, że twórcą jest osoba, której nazwisko w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub której autorstwo podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu.” Sprawa wydaje się zatem całkiem jasna.

Jednak warto zaznaczyć, że w latach 70 XX w. prof. Andrzej Kopff, piszący projekt ustawy o prawie autorskim proponował, aby programy komputerowe były chronione w ramach prawa autorskiego tylko wówczas, gdy są przeznaczone do wspomagania twórcy przy tworzeniu utworu. Na gruncie obecnie obowiązującej ustawy programy komputerowe są jednak odrębnymi utworami, którym przysługuje taka sama ochrona jak „klasycznym” utworom. Potwierdzenia tego stanowiska można też szukać np. w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 6.07.2009 r w sprawie Infopaq International A/S przeciwko Danske Dagblades Forening (C-5/08). TSUE stwierdził wówczas, że „konieczną cechą utworu jest autora własna intelektualna twórczość”. Warto także zwrócić uwagę na motyw 16. dyrektywy o czasie ochrony w odniesieniu do fotografii, w którym czytamy, iż „stanowi własność intelektualną twórczość autora, odzwierciedlająca jego osobowość”. Wynika z tego, że ‘osobowość’ jest przymiotem człowieka  i wskazuje tym samym iż tylko człowiek może być autorem.

Zatem przepisy w tym zakresie są jasne – sztuczna inteligencja nie ma praw autorskich  – co nie znaczy, że nie stoimy u progu rewolucji prawnej, która umożliwi przyznawanie wyłącznych praw autorskich sztucznej inteligencji.

Więcej na ten temat można przeczytać w artykule Legalnej Kultury: Czy autor to człowiek? - Sztuczna Inteligencja wyzwaniem dla prawa własności intelektualnej

Pomocne powiązania

WSPÓŁTWÓRCY

W przypadku utworów, których powstanie jest rezultatem współdziałania kilku osób, jego współtwórcom przysługuje wspólne prawo autorskie do dzieła.

Domniemywa się, że wielkość udziałów współtwórców w utworze jest równa. Niemniej jednak, każdy ze współtwórców może żądać określenia przez Sąd wielkości udziałów, które ustala się na podstawie wkładów pracy twórczej w powstanie utworu.

Co więcej, każdy ze współtwórców może wykonywać prawo autorskie do swojej części utworu, mającej samodzielne znaczenie (np. akapity, fragmenty muzyki), bez uszczerbku dla praw pozostałych współtwórców. Natomiast do wykonywania prawa autorskiego do całości utworu potrzebna jest zgoda wszystkich współtwórców.

POŁĄCZENIE UTWORÓW

Jeżeli twórcy połączyli swoje odrębne utwory w celu wspólnego rozpowszechniania, każdy z nich może żądać od pozostałych twórców udzielenia zezwolenia na rozpowszechnianie tak powstałej całości, chyba że istnieje słuszna podstawa odmowy, a umowa nie stanowi inaczej. Przykładem utworu połączonego jest utwór słowno-muzyczny – czyli piosenka.

Dobry przykład

Na lekcji w szkole 10-letni Kamil narysował na tablicy obraz. Kto ma prawa autorskiego do tego obrazu? Szkoła – właściciel tablicy? Rodzice niepełnoletniego Kamila? Czy Kamil?
Niezależnie od wieku – prawa autorskie do obrazu przysługują twórcy, czyli w tym przypadku – Kamilowi.

Przepis prawa

Art. 8 ust. 1-3 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ze zm.