PRAWO W KULTURZE

/ PRZEWODNIK PO PRAWIE AUTORSKIM

Dozwolony użytek

Przypadki przewidziane przez Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które pozwalają, na zasadach określonych przez prawo, na korzystanie z cudzych utworów bez konieczności uzyskania zgody podmiotu uprawnionego (np. twórcy utworu).

Pomocny schemat 1

Pomocny schemat 2

Dozwolony użytek prywatny - prawo do nieodpłatnego korzystania - bez zezwolenia twórcy - z już rozpowszechnionego utworu* w zakresie własnego użytku osobistego. Zakres własnego użytku osobistego obejmuje korzystanie z pojedynczych egzemplarzy utworów przez krąg osób pozostających w związku osobistym, w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego.

Dozwolony użytek publiczny – umożliwienie określonej grupie podmiotów korzystania z utworów objętych autorskimi prawami majątkowymi. Działanie takie może odbywać się w pewnych okolicznościach wskazanych w ustawie i jest uzasadnione celami istotnymi społecznie.

*Utwór rozpowszechniony – taki, który za zezwoleniem twórcy został udostępniony publicznie. (Określenie „utwór rozpowszechniony” to element definicyjny dozwolonego użytku.)

PRZYPADKI DOZWOLONEGO UŻYTKU PUBLICZNEGO:

DOZWOLONY UŻYTEK EDUKACYJNY

Instytucje oświatowe, uczelnie oraz jednostki naukowe w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki, mogą na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia badań naukowych, korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu oraz zwielokrotniać w tym celu rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów.

UWAGA! w wyniku nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych – powstałe zmiany weszły w życie 20 września 2024 r.:

Instytucje oświatowe oraz podmioty wskazane w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (np. uczelnie, instytuty naukowe, badawcze oraz inne podmioty prowadzące głównie działalność naukową w sposób samodzielny i ciągły), mogą:

na potrzeby zilustrowania treści przekazywanych w celach dydaktycznych lub w celu prowadzenia działalności naukowej
korzystać z rozpowszechnionych utworów w oryginale i w tłumaczeniu, w tym zwielokrotniać rozpowszechnione drobne utwory lub fragmenty większych utworów nieprzekraczające 25% objętości utworu
pod warunkiem, że korzystanie to nie ma charakteru zarobkowego oraz odbywa się na odpowiedzialność, który korzysta z utworu, jak równie, że korzystanie ma miejsce na ich terenie lub w innym miejscu, lub za pośrednictwem bezpiecznego środowiska elektronicznego dostępnego, dzięki zastosowaniu procedur uwierzytelniających, tylko dla uczących się i nauczających lub prowadzących działalność naukową w danej instytucji lub danym podmiocie.

UŻYCZANIE, ZWIELOKROTNIANIE, UDOSTĘPNIANIE ZBIORÓW *

Instytucje oświatowe, uczelnie, instytuty badawcze oraz naukowe oraz instytucje dziedzictwa kulturowego mogą:

użyczać – w zakresie swoich zadań statutowych – egzemplarze utworów rozpowszechnionych;
zwielokrotniać utwory znajdujące się na stałe we własnych zbiorach, niezależnie od formatu lub nośnika, w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony tych zbiorów;
udostępniać zbiory dla celów badawczych lub poznawczych za pośrednictwem końcówek systemu informatycznego (terminali) znajdujących się na terenie tych jednostek

Pod warunkiem, że czynności te nie są dokonywane w celu osiągnięcia bezpośredniej lub pośredniej korzyści majątkowej.

Instytucja dziedzictwa kulturowego to: biblioteka, muzeum, archiwum oraz instytucja kultury, której statutowym zadaniem jest gromadzenie, ochrona i upowszechnianie zbiorów dziedzictwa filmowego lub fonograficznego.

INCYDENTALNE ZWIELOKROTNIANIE

Nie wymaga zezwolenia twórcy przejściowe lub incydentalne zwielokrotnianie utworów, niemające samodzielnego znaczenia gospodarczego, a stanowiące integralną i podstawową część procesu technologicznego oraz mające na celu wyłącznie umożliwienie:

1) przekazu utworu w systemie teleinformatycznym pomiędzy osobami trzecimi przez pośrednika lub

2) zgodnego z prawem korzystania z utworu.

3) chodzi tu przede wszystkim o czasowe zwielokrotnienia w podręcznej pamięci komputera

ROZPOWSZECHNIANIE UTWORÓW W CELACH INFORMACYJNYCH

Wolno rozpowszechniać w celach informacyjnych w prasie, radiu i telewizji:

1) już rozpowszechnione:

a) sprawozdania o aktualnych wydarzeniach,

b) aktualne artykuły na tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione,

c) aktualne wypowiedzi i fotografie reporterskie,

2) krótkie wyciągi ze sprawozdań i artykułów, o których mowa w pkt a i b powyżej;

3) przeglądy publikacji i utworów rozpowszechnionych,

4) mowy wygłoszone na publicznych zebraniach i rozprawach; nie upoważnia to jednak do publikacji zbiorów mów jednej osoby,

5) krótkie streszczenia rozpowszechnionych utworów.

Za korzystanie z utworów, o których mowa w punkcie b i c powyżej, twórcy przysługuje prawo do wynagrodzenia.

Takie rozpowszechnianie utworów jest dozwolone zarówno w oryginale, jak
i w tłumaczeniu.

PRAWO PANORAMY

Rodzaj dozwolonego użytku przewidzianego przez przepis art. 33 pkt.1 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, zgodnie z którym wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe w ogólnodostępnych miejscach, m.in. takie jak szeroko pojęta architektura, ulice, place, ogrody. Dlatego też na korzystanie ze zdjęć znanych budynków nie jest konieczne uzyskanie zgody ich twórców.
Powyższy wyjątek dozwolonego użytku nie ma globalnego charakteru w niektórych bowiem państwach jest ograniczony np. do użytku niekomercyjnego (np. Francja), albo w ogóle nie jest przewidziany przez przepisy prawa (np. Włochy).

DOZWOLONY UŻYTEK W PRAKTYCE - JAK TO DZIAŁA:

Dobry przykład

Franek zajmuje się tworzeniem materiałów filmowych, które umieszcza na swoim kanale na YouTubie. Niedawno, w sieci pojawił się wywiad z pewnym celebrytą, który Franek chce omówić w tzw. commentary video. Czy może użyć fragmentów nagranego wywiadu w swoim materiale?

Odpowiedź: Może, o ile jego materiał będzie miał na celu wyjaśnianie, polemikę lub analizę krytyczną wypowiedzi zawartych w wywiadzie.

Przepis prawa

Art. 23-35 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych ze zm.

Kampania społeczna i projekty	Są z nami	Prawo w kulturze	Czytelnia kulturalna	Strefa wydarzeń	Strefa edukacji	Biuro prasowe
Misja Wesprzyj misję Projekty LK w pytaniach i odpowiedziach	Ambasadorzy Kampanii Artyści w Kampanii	Piractwo Podróbki Przewodnik po prawie autorskim Prawo w praktyce Prawnik odpowiada Audycje o prawie autorskim Akty prawne Organizacje zbiorowego zarządzania Prawo Własności Intelektualnej w Działalności Dziennikarskiej	Wspólne sprawy Rozmowy Łyk sztuki do kawy Polecamy Badania i raporty	Polecamy	Warsztaty edukacyjne Legalnej Kultury Strefa dla nauczycieli Strefa dla uczniów Strefa dla studentów Strefa "Ja w internecie"

Formularz kontaktowy

PRAWO W KULTURZE

/ PRZEWODNIK PO PRAWIE AUTORSKIM

Dozwolony użytek

Przypadki przewidziane przez Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które pozwalają, na zasadach określonych przez prawo, na korzystanie z cudzych utworów bez konieczności uzyskania zgody podmiotu uprawnionego (np. twórcy utworu).

Pomocny schemat 1

Pomocny schemat 2

Dobry przykład

Przepis prawa

Prawo w kulturze

> Przewodnik po prawie autorskim

PRZEWODNIK PO PRAWIE AUTORSKIM - na skróty

Formularz kontaktowy

PRAWO W KULTURZE

/ PRZEWODNIK PO PRAWIE AUTORSKIM

Dozwolony użytek

Przypadki przewidziane przez Ustawę o prawie autorskim i prawach pokrewnych, które pozwalają, na zasadach określonych przez prawo, na korzystanie z cudzych utworów bez konieczności uzyskania zgody podmiotu uprawnionego (np. twórcy utworu).

Pomocny schemat 1

Pomocny schemat 2

Dobry przykład

Przepis prawa

Eksploracja tekstów i danych

Dla nauczycieli i wykładowców

Dla studentów i doktorantów

Dla fotografów amatorów

Dla odbiorcy

Dla twórców i użytkowników programów komputerowych

Edukacja

Prawo cytatu

Użyczanie, zwielokrotnianie, udostępnianie zbiorów

Prawo do panoramy

Wszelkie inne prawa do know-how

Prawo w kulturze

> Przewodnik po prawie autorskim

PRZEWODNIK PO PRAWIE AUTORSKIM - na skróty