PRAWO W KULTURZE

/ Prawnik odpowiada

Zanim zadasz pytanie, zapoznaj się z istniejącymi odpowiedziami.

WYSZUKAJ ODPOWIEDŹ


Wpisz szukane SŁOWO (np. szkoła, komiks, zdjęcie itp.):
Wyszukaj w kategorii:




Zapytaj prawnika
Czy wykorzystanie utworu chronionego prawem autorskim w sposób niezamierzony wymaga uzyskania licencji?

PRAWO W KULTURZE

/ Prawnik odpowiada / zapytaj prawnika

Czy wykorzystanie utworu chronionego prawem autorskim w sposób niezamierzony wymaga uzyskania licencji?

Czy wykorzystanie utworu chronionego prawem autorskim w sposób niezamierzony wymaga uzyskania licencji?

06.03.15

Ze względu na upowszechnienie się ochrony prawnoautorskiej związane z łatwym dostępem do narzędzi potrzebnych dla twórczości, właściwie na każdym kroku - także w życiu codziennym - można zetknąć się z dziełami chronionymi. W takiej rzeczywistości, łatwa do wyobrażenia jest sytuacja, w której mimo świadomości utwór objęty ochroną zostanie utrwalony i wykorzystany w sposób przypadkowy, jako „efekt uboczny” innych działań. Przykładowo, wykonując fotografię z koncertu uchwycony na niej może zostać wzór na koszulce wykonawcy, który będzie chroniony prawem autorskim.

Analogicznie, można sobie wyobrazić prywatny film kręcony np. w restauracji, w którego tle pojawi się utwór muzyczny akurat w tej restauracji odtwarzany. W takich sytuacjach uzasadnione jest pytanie, czy dla rozpowszechniania takiego zdjęcia lub filmu (np. poprzez portal społecznościowy) konieczne jest uzyskanie zgody (licencji) od uprawnionego do praw autorskich do wzoru koszulki lub piosenki? Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych w obecnym kształcie nie daje jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Z jednej strony brak jest wyraźnego wyjątku dla rozpowszechniania takich utworów utrwalonych w sposób niezamierzony (ustawa przewiduje jedynie w art. 33 pkt 1, że wolno rozpowszechniać utwory wystawione na stałe na ogólnie dostępnych drogach, ulicach, placach lub w ogrodach, jednakże nie do tego samego użytku, a więc wolno rozpowszechniać np. uchwycony na zdjęciu lub filmie budynek lub wystawioną rzeźbę, co wskazywałoby, że w pozostałych przypadkach konieczna jest zgoda uprawnionych). Z drugiej strony jednakże, intuicyjny jest sprzeciw względem konieczności pozyskiwania zgody uprawnionego na tego typu incydentalne, a wielokrotnie nieuniknione wykorzystanie jego utworu.

Problem ten został dostrzeżony przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W związku z tym w projekcie zmiany ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych znalazła się propozycja wprowadzenia do ustawy nowego przepisu - art. 291, zgodnie z którym „Wolno korzystać z utworu włączonego w sposób niezamierzony do innego materiału”. Przepis ten będzie obejmował swym zakresem wszelkie sytuacje podobne do wymienionych powyżej. Należy jednak zaznaczyć, że chodzi tutaj wyłącznie o wykorzystanie utworu jako nieistotnego elementu innego dzieła (np. zdjęcia, czy też filmu). Niewątpliwie wyżej wskazane zdjęcie z koncertu nie mieściłoby się w zakresie tego wyjątku, jeżeli wzór na koszulce Kanyego Westa byłby głównym elementem fotografii, na którym byłby skoncentrowany kadr. Podobnie, jeżeli jakichś utwór muzyczny zostanie wykorzystany jako „podkład” rodzinnego filmu z restauracji, jego rozpowszechnianie będzie co do zasady wymagało uprzedniej licencji.  

Ponieważ przepis art. 291 w powołanym brzmieniu nie został jeszcze wprowadzony do ustawy, otwartym pozostaje pytanie, czy do momentu jego uchwalenia pozyskanie uprzedniej zgody uprawnionego na incydentalne wykorzystanie utworu jest konieczne? Ponieważ taka zasada prowadziłaby często do absurdalnych skutków (brak scenografii w filmach, konieczność wycinania dźwięku z rodzinnego filmu) należy przyjąć, że po pierwsze, w wielu sytuacjach takie wykorzystanie będzie można traktować jako cytat dozwolony na podstawie art. 29 PrAut. Ponadto, ewentualne roszczenia uprawnionego zmierzające do zaniechania lub odszkodowania należałoby traktować jako nadużycie jego praw. Tym samym, należy przyjąć, że licencja nie będzie zasadą w sytuacjach opisanych na wstępie. Niemniej jednak, dopiero uchwalenie przepisu o dozwolonym użytku utworów wykorzystanych w ubocznym charakterze pozwoli na wprowadzenie bezpieczeństwa użytkowników praw autorskich.


Dr Zbigniew Pinkalski
Radca prawny, Traple Konarski Podrecki i Wspólnicy sp. j.

fot. Joshua Mellin



Publikacja powstała w ramach Społecznej kampanii edukacyjnej Legalna Kultura


Do góry!


Społeczna kampania edukacyjna Legalna Kultura realizowana przez Fundację Legalna Kultura

W 2019 roku dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego